BINNENWERK
Wat is trauma?
In het leven kunnen schokkende, ingrijpende of overweldigende gebeurtenissen plaatsvinden. Elke ervaring die iemand overweldigt door pijn, verdriet of angst, en waarbij een gevoel van machteloosheid ontstaat, kan zich ontwikkelen tot een trauma.
De mate waarin iemand een gebeurtenis kan verwerken, hangt sterk af van de aanwezigheid van een ‘veilige ander’ tijdens of kort na de gebeurtenis. Steun, verbinding en erkenning in een veilige omgeving zijn cruciaal om spanning en emotie te ontladen. Wanneer iemand zich serieus genomen en gesteund voelt, is de kans op verwerking groter. Of een gebeurtenis blijvend traumatisch wordt, hangt niet alleen af van de intensiteit van de ervaring, maar ook van de mate van verbinding met veilige anderen. Daarnaast spelen vroegkinderlijke ervaringen van veiligheid en onveiligheid een belangrijke rol bij de gevoeligheid voor het ontwikkelen van trauma.
Enkelvoudig en meervoudig trauma
Trauma wordt vaak onderverdeeld in enkelvoudig trauma en meervoudig trauma.
• Enkelvoudig trauma verwijst naar een eenmalige traumatische ervaring, zoals een ongeluk, een geweldsincident of een plotseling verlies.
• Meervoudig trauma of complex trauma ontstaat wanneer iemand gedurende een langere periode wordt blootgesteld aan herhaaldelijke traumatische ervaringen. Dit kan bijvoorbeeld gaan om (emotionele) mishandeling, pesten, verwaarlozing of herhaald seksueel misbruik.
Meervoudig trauma heeft vaak diepere en langdurigere gevolgen, omdat het vaak ingrijpt op
gevoelens van veiligheid, zelfbeeld en vertrouwen in anderen.
Trauma en de ontregeling van het autonoom zenuwstelsel
Traumatische ervaringen en gevoelens van onveiligheid worden vaak onbewust opgeslagen in de automatische systemen van het brein en lichaam. Spanning, woede, angst en verdriet kunnen als verborgen emotionele ladingen het autonoom zenuwstelsel ontregelen. Een ontregeld autonoom zenuwstelsel staat te scherp afgesteld op het waarnemen van gevaar, zelfs als er geen daadwerkelijke dreiging is. Hierdoor worden onnodig veel of onterechte signalen opgepikt uit de omgeving, sociale interacties of uit het lichaam zelf. Dit kan leiden tot een voortdurende staat van paraatheid, waarin het lichaam instinctief reageert met vechten, vluchten of bevriezen, ook wanneer dat niet nodig is. Door deze overmatige waakzaamheid raakt het brein en lichaam overgevoelig en overprikkeld, wat kan resulteren in aanhoudende spanning, angst, pijn of vermoeidheid.
Triggers: Wanneer het verleden het heden beïnvloedt
Bij een ontregeld autonoom zenuwstelsel kunnen alledaagse situaties onbewust een trigger zijn, waardoor je je plotseling onveilig voelt, zelfs als daar geen directe aanleiding voor is. Het gevoel dat hoort bij een pijnlijke ervaring uit het verleden wordt in het hier en nu opnieuw geactiveerd en gevoeld. Dit kan ervoor zorgen dat je reactie groter is dan passend voor de situatie, bijvoorbeeld doordat je je snel aangevallen, afgewezen, niet gezien of buitengesloten voelt. Aan de andere kant kan het ook leiden tot een afgevlakte of afgestompte reactie, waarbij je juist minder emotie ervaart dan passend is. Emotionele reacties, lichamelijke (pijn)reacties, overtuigingen en gedrag zijn bij een ontregeld zenuwstelsel vaak buiten proportie, omdat ze voortkomen uit onverwerkte emoties uit het verleden. Pas wanneer je je hiervan bewust wordt, ontstaat er ruimte voor erkenning, verwerking en het ontwikkelen van nieuwe patronen die veiligheid en verbinding bevorderen.
Veiligheid en vertrouwen
Trauma beïnvloedt het vermogen van het autonoom zenuwstelsel om veiligheid en vertrouwen te ervaren in jezelf, je lichaam en anderen. Dit heeft impact op hoe je je voelt, hoe je je leven ervaart en hoe je relaties aangaat en onderhoudt.
Psychosomatische klachten
Een door stress en trauma ontregeld autonoom zenuwstelsel kan diverse psychosomatische klachten veroorzaken, zoals:
• Onrust en spanning
• Angst, paniekklachten en hyperalertheid
• Aanhoudende lichamelijke (pijn)klachten
• Vermoeidheid en slaapproblemen
• Overspanning en burn-out
• Depressieve gevoelens
Veel mensen met psychosomatische klachten zijn zich niet bewust van opgedane trauma’s die zich in het brein en lichaam hebben vastgezet. De gevolgen van trauma worden vaak pas later merkbaar, waardoor het lastig kan zijn om de link met de oorspronkelijke ervaring te herkennen.